Książka Katarzyny Szkaradnik rekonstruuje „autoportret rozproszony” Jana Szczepańskiego, Józefa Pilcha i Jana Wantuły, łącząc portrety indywidualne z portretem społecznym i wspólnotowym. W monografii pojawiają się kluczowe problemy, takie jak historyczność, lokalność, narracja i ideologia, które odsłaniają wspólny rdzeń postaw tych postaci. Autorka przedstawia kontrpropozycję dla dominującego polskiego imaginarium, opierając studium na dwóch sposobach rozumienia historyczności: narratywistycznej filozofii historii oraz indywidualnej biografii, w której narracja odgrywa kluczową rolę. Bohaterowie, zajmujący się pisarstwem historycznym i autobiograficznym, stawiają czoła egzystencjalnym i pisarskim wyzwaniom związanym z historią. Książka oferuje cenny wgląd w twórczość mało znanych, ale wybitnych postaci, które z perspektywy peryferyjnej przepracowują polskość i historię. Analiza (auto)biografii pozwala na uwypuklenie wątków związanych z przepracowaniem przeszłości i tożsamością. Autorka przyjmuje perspektywę porównawczą, wskazując na wspólne cechy analizowanych pisarzy. W ich tekstach poszukuje idei bliskich humanistyce afirmatywnej, koncentrując się na przywracaniu ładu i scalaniu. Książka podkreśla formacyjne znaczenie historii, której znajomość może być impulsem do wyjścia poza siebie, co podkreśla Hans-Georg Gadamer.
