Joke Johannetta Hermsen Libri

Rust en aandacht zijn belangrijke voorwaarden voor creativiteit en helder nadenken, betoogde Joke J. Hermsen in Stil de tijd. Maar hoe komen we na de rust weer in beweging? In Kairos houdt Hermsen een hartstochtelijk pleidooi voor een andere, meer bevlogen tijd. We kennen Chronos als de lineaire, meetbare tijd, maar we zijn Kairos als 'de god van het geschikte ogenblik' vergeten. Toch kan juist deze tijdervaring ons onverwachte kansen en inzichten bieden. Hermsen vind Kairos terug in het werk van o.a. Nietzsche, Arendt, Bloch, Benjamin en Heidegger, en verbindt deze aan begrippen als enthousiasme, inspiratie, empathie en bezieling.Deze essays over filosofie, kunst, cultuur en onderwijs ontvouwen nieuwe manieren van hoopvol denken, die ons kunnen inspireren een uitweg uit de crisis te vinden en veranderingen op gang te brengen.

In dit veelgeprezen en intussen ook veelgelezen boek neemt Joke J. Hermsen dit verschijnsel kritisch onder de loep. Vanuit het gedachtegoed van Henri Bergson, Ernst Bloch en Peter Sloterdijk ontwikkelt zij een nieuwe visie op het fenomeen tijd, waarin zij een onderscheid aanbrengt tussen kloktijd en innerlijke tijd. Zij stelt vragen als 'Van wie is de tijd?' en 'Bestaat er nog een persoonlijke tijd?' en legt haar oor te luisteren bij schrijvers en kunstenaars die deze innerlijke tijd in hun werk hebben verbeeld. Zij verkent het belang van rust, verveling, aandacht en wachten; ervaringen die sinds de Oudheid als belangrijke voorwaarden voor het denken en de creativiteit werden beschouwd, maar in het huidige economische tijdsgewricht weinig waardering krijgen. Ten slotte schetst Hermsen de sociaal-politieke gevolgen van onze rusteloze en in veel opzichten op drift geraakte samenleving.

De mens is een 'homo melancholicus' die weet heeft van verlies en vergankelijkheid en dit besef probeert om te buigen tot hoop en creativiteit. Als het tij echter tegenzit en onze melancholie door onrust en angst slechts naar de duistere kant van het verlies getrokken wordt, kan deze omslaan in depressiviteit. Behalve rust, liefde en aandacht hebben we ook sociale verbondenheid en een bloeiende politiek-culturele wereld nodig om onze angsten te bezweren en de melancholie 'gezond' te houden. In dit essay voor de Maand van de Filosofie 2017 onderzoekt Joke J. Hermsen met denkers als Hannah Arendt, Ernst Bloch en Lou Andreas-Salomé wanneer de mens nog over voldoende moed, daadkracht en hoop beschikt om over het verlies heen te stappen en een nieuwe verhouding tot de wereld en zichzelf te zoeken.

De winter begint vroeg. Dat besef dringt onvermijdelijk door tot een gezelschap oude vrienden dat met verschillende auto’s in de vrijdagavondfiles door sneeuwbuien vanuit Amsterdam op weg is naar het Drentse buitenhuisje van een van hen. Ze hebben elkaar op de universiteit leren kennen in het genootschap Nil desperandum en vieren dit weekend hun 25-jarige reünie. Ze zijn getrouwd of al dan niet in harmonie gescheiden, ze zijn ongehuwd maar niet kinderloos, of kinderloos maar niet alleenstaand, of zelfs van twee walletjes etend. Vermoeid en vertraagd bereikt de hele club, inclusief meegekomen kroost en oude aanhang, de avondlijke bestemming. Het feest kan beginnen. Joke J. Hermsen fileert genadeloos de tijdgeest in een zedenschets van de generatie die in de jaren zestig geboren is. Een roman over de gefnuikte idealen en turbulente relaties van mensen die op zoek zijn naar bezieling, bevlogenheid en nieuw moreel elan.

In De profielschets ontvouwt zich een intrige vol menselijk drama, samengebald in één dag. De vakgroep Wijsbegeerte van de Amsterdamse universiteit is op zoek naar een nieuwe hoogleraar, een taak die bemoeilijkt wordt door interne conflicten. Er is consensus dat de nieuwe aanstelling een vrouw moet zijn. Anja Griffioen is een uitgesproken kandidaat, maar haar controversiële verleden roept vragen op. Bernt Brakhoven, de hoogleraar Contemporaine wijsbegeerte, heeft echter zijn zinnen gezet op een buitenlandse filosofe, wat zijn intellectuele verlangens verder complicaties met zich meebrengt. Daarnaast komt Det van Vliet, die op het laatste moment haar kansen ziet, in het spel. Na maanden van discussie hoopt de vakgroep eindelijk tot een profielschets te komen. Tegelijkertijd worstelt Ella, de echtgenote van Bernt en een buiten de vakgroep gevallen promovenda, met haar eenzaamheid en gefnuikte dromen in een nieuwbouwwijk. Haar werkloosheid en herinneringen aan huiselijk geweld komen scherp naar voren tijdens een sessie bij haar psychiater. Haar zevenjarige zoon Tobias, een verlegen en angstig jongetje, probeert ondertussen het broze ijs op het slootje voor hun huis te trotseren.

De met een saaie aristocraat getrouwde 18e-eeuwse schrijfster Belle van Zuylen voelt zich erg aangetrokken tot een veel jongere man.